تحریم نفتی ایران را به سمت اصلاحات ساختاری حرکت می دهد-مترجم - مترجم

تحریم نفتی ایران را به سمت اصلاحات ساختاری حرکت می دهد-مترجم

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ موضوع رهایی از صادرات تک محصولی که اقتصاد کشور و توسعه آن را متأثر از یک محصول می کند یکی از مهمترین دغدغه های دولت مردان و سیاستگذاران بازرگانی و اقتصادی است. در شرایط کنونی اقتصاد ایران و با توجه به تحریم های نفتی آمریکا، توسعه صادرات غیرنفتی از مهم ترین مسایل سیاسی و اقتصادی کشور محسوب می شود که باید مورد توجه مسوولان کشور، اقتصاددانان و محققان قرار گیرد زیرا اقتصادهایی که برپایه یک محصول قرار دارند بسیار آسیب‌پذیر بوده و با اندک نوسان های اقتصادی و یا کاهش تقاضا برای تک محصول شدن دچار مشکل می شوند.
ایران نیز به دلیل وابستگی به نفت تا حدودی با همین مشکل روبرو است و تحریم های ناعادلانه که توسط آمریکا بر بخش نفت متمرکز شده فشار اقتصادی مضاعفی به کشور وارد می کند.؛ تحریم هایی که در روزهای اخیر به خصوص در حوزه نفت باعث گانه زنی هایی در سطح داخلی و بین المللی شده است.

با توجه به این مساله پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا در خصوص وضعیت درآمدهای نفتی در ایران و چگونگی رهایی از اقتصاد تک محصولی با «وحید شقاقی» استاد اقتصاد دانشگاه خوارزمی به گفت وگو پرداخته است.

-در ادامه متن این گفت وگو را می خوانیم:
**ایرنا: وضعیت درآمدهای نفتی ایران از کشف آن تا امروز را چطور ارزیابی می کنید؟
***شقاقی: بعد از کشف نفت در دوره ناصرالدین شاه قاجار؛ یعنی از 1300 خورشیدی اقتصاد ایران نفتی شد. از دهه 50 خورشیدی قیمت نفت به خاطر جنگ اعراب و رژیم اسرائیل از حدود بشکه ای یک دلار به 10 دلار افزایش یافت و اقتصاد ایران، به شدت وابسته به نفت و تبدیل به یک اقتصاد نفتی رانتی شد. در زمان محمد رضا پهلوی وابستگی به نفت به بالاترین میزان وابستگی رسید و روزانه پنج میلیون بشکه نفت صادر می شد. این در حالی بود که قیمت نفت میان10 تا 12 دلار در نوسان بود و یک ثروت سرشاری از درآمدهای ارزی به اقتصاد ایران پمپاژ شد. بعد از انقلاب اسلامی وابستگی اقتصاد ایران به نفت ادامه داشت و وضعیت درآمدهای ارزی نوسان پیدا کرد. به عنوان نمونه در 1377 خورشیدی قیمت نفت به زیر 9 دلار سقوط کرد اما در برهه هایی نفت به 120 دلار هم رسید.

**ایرنا: با توجه به این که در بعضی از دوره ها قیمت نفت به بالاترین حد خود رسیده است مازاد درآمدهای نفتی در کجا مورد استفاده قرار می گرفت؟
***شقاقی: برای مازاد درآمدهای نفتی یک حساب ذخیره ارزی درست شد که این پول مدتی بعد در حوزه های سرمایه گذاری استفاده شود اما اجرایی نشد. در مرحله بعدی از کشورهای مثل نروژ و کشورهای نفتی دیگر که از ذخایر نفتی بهره برداری سودآور می کردند الگوبرداری شد و به این نتیجه رسیدند که 20 درصد از درآمدهای حاصل از صادرات نفت به صندوق توسعه ملی وارد شود. همچنین سالی سه درصد هم به این مبلغ اضافه کنند. به عنوان نمونه امسال قرار بود 34 درصد از درآمدهای حاصل از صادرات نفت به صندوق توسعه ملی واریز شود اما به دلیل تحریم ها، هم دولت دوازدهم و هم دولت دهم از آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری اجازه گرفتند تنها 20 درصد از درآمدهای نفتی به این صندوق واریز کنند و مابقی در بودجه دولت هزینه شود.

**ایرنا: سهم نفت در بودجه دولت در دوره های مختلف چگونه بوده است؟
***شقاقی: اقتصاد ایران کاملاً اقتصاد نفت پایه است و بودجه دولت های مختلف یا به خود درآمدهای حاصل از صادرات نفت وابسته بوده یا به مشتقات نفتی، همچنین سهم نفت در بودجه دولت در دوره های مختلف بین 25 تا 40 درصد در نوسان بوده است. به عبارتی زمانی که در شرایط تحریم قرار داشتیم صادرات نفت کاهش داشت و یا قیمت نفت سقوط کرد و در نتیجه سهم نفت در بودجه کم شده است. حدود 77 درصد رشد اقتصادی ایران با رشد بخش نفت همسو بوده و این نشان از این دارد که اقتصاد ایران به شدت از نوسانات بخش نفت تاثیر می پذیرد. اقتصاد ایران حدود 50 سال است که به اقتصاد نفتی آلوده شده است. همه دولت ها در این 50 سال وابسته به نفت بودند تنها تا حدودی دولت هفتم در برنامه سوم توسعه توانست وابستگی خود را به نفت کاهش دهد.

**ایرنا: آیا تا به حال اقداماتی برای فرار از اقتصاد تک محصولی صورت گرفته است؟
***شقاقی: دولت های رانتیر به دلیل اینکه راحت ترین منبع، درآمدهای نفتی بوده است چندان علاقه ای به گذر از نفت و وابستگی به نفت نداشتند. سیاست های کلی، اقتصاد مقاومتی، سیاست های کلی برنامه پنجم و ششم و دیگر سیاست های اقتصادی کلی و ابلاغیه های مقام معظم رهبری در کاهش وابستگی به نفت تاکید داشتند و قرار بود بودجه های دولت به جای وابستگی نفت به سمت درآمدهای مالیاتی منتقل شوند اما رانت و سهل الوصول بودن درآمدهای نفتی موجب شد که همچنان اتکا به درآمدهای نفتی باشد. کشورهای توسعه یافته بیش از 25 درصد تولید ناخالص داخلی شان از مالیات بوده اما در ایران مالیات از تولید 6 درصد و بسیار اندک است و بودجه دولت ها بین 25 تا 35 درصد وابسته به مالیات بودند اما در کشورهای توسعه یافته بیش از 90 درصد از درآمدهای دولت از درآمدهای مالیات بوده است.

**ایرنا: راهکارهای شما برای رهایی از اقتصاد تک محصولی چیست؟
***شقاقی: تحریم های غرب عمدتاً بر بخش نفت متمرکز بوده است. آمریکا در تحریم های 1390و 1391 خورشیدی و در تحریم های 1397 و 1398 خورشیدی تلاشش این بوده که از طریق کانال نفت بر ایران فشار وارد کند و صادرات نفت ایران را از 2 و نیم میلیون بشکه به زیر یک میلیون بشکه در روز رسانده است. در حالی که ارز حاصل از صادرات نفت به اقتصاد ایران بر نمی گردد و با توجه به برنامه دولت ها که باید از نفت عبور کنیم و متکی به اقتصاد غیر نفتی باشیم همچنان اقتصاد ایران متکی به نفت بوده است و از این کانال به اقتصاد ایران فشار می آید.

نوسانات ارزی و مشکلات فعلی را باید در اقتصاد رانتی نفتی جستجو کرد اگر اقتصاد ایران می خواهد از نفت عبور کند باید تن به شفافیت بدهد زیرا شفافیت می تواند رانت زدایی کند و جلو فساد را بگیرد در واقع تولید در یک اقتصاد مالیات محور و یک اقتصاد شفاف مفهوم پیدا می کند و در یک اقتصاد مخفی رانتی رونق تولید مفهوم ندارد. راه حل نهایی این است که باید شفافیت را در فعالیت های اقتصادی پذیرفت و مبارزه با فساد و رانت را در سرلوحه سیاست ها قرار داد. اقدام هایی مانند دولت الکترونیک، شفافیت و اقدام های مالی، گردش آزادانه اطلاعات و هر طرحی مبتنی بر ارتقای شفافیت می تواند مفید باشد و سیاست هایی مثل بهبود محیط کسب و کار، بهبود محیط اقتصاد کلان ایران، رقابت پذیری اقتصاد ایران همه می توانند در رونق تولید و از کانال رونق تولید بر اخذ مالیات و کاهش وابستگی به نفت تاثیر بگذارد.

**ایرنا: به نظر شما آمریکا می تواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند؟
***شقاقی: آمریکایی ها در سال های اخیر توانستند تولید نفت خود را از هشت میلیون بشکه صادارت نفت در روز به 18 میلیون بشکه برسانند تمام تلاش آمریکا در راهبرد جدید خود این است که بتواند صادر کننده نفت باشد و بر بازارهای نفت تاثیر بگذارد به همین دلیل آمریکا بر شرکای نفت ایران فشار وارد می کند که واردات نفت خود را از ایران به صفر برسانند در واقع می توان به این تحریم ها هم از دید فرصت و هم از دید تهدید نگاه کرد؛ تهدید از این نظر که آمریکا خواهد توانست که صادرات نفت ایران را به زیر 500 هزار بشکه نفت در روز کاهش دهد به عبارتی آمریکایی ها نفت ایران را از 2 و نیم میلیون بشکه در روز در نیمه اول 1397 خورشیدی به زیر 500 هزار بشکه در روز کاهش خواهند داد. این اتفاق فشار شدیدی بر اقتصاد ایران وارد می کند. فرصت نیز از این نظر که با این وضعیت ایران ناچار می شود که به سَمت اصلاحات ساختاری و اتکا به اقتصاد غیر نفتی حرکت کند.

پژوهشم**ف.ج**9370**9131

انتهای پیام /*

مطالب مشابه با این مطلب



کد آمار